دانشمندان آمریکایی در یک پژوهش پیشگامانه، به روشی نوین برای مقابله با بیماری آلزایمر دست یافتهاند که میتواند افقهای تازهای در درمان این اختلال عصبی بگشاید. این مطالعه نشان میدهد که تقویت یک پروتئین خاص میتواند سلولهای پشتیبان مغز را دوباره فعال کرده و به پاکسازی مؤثرتر مواد مضر در مغز کمک کند.
به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل پژوهشگاه رویان، محققان کالج پزشکی بیلور (Baylor) در ایالات متحده با استفاده از مدلهای موشی مبتلا به اختلالی مشابه آلزایمر، دریافتند افزایش سطح پروتئینی به نام Sox9 موجب بهبود عملکرد سلولهای پشتیبان مغز موسوم به آستروسیتها میشود. این سلولها نقش مهمی در حفظ سلامت مغز دارند و در این مطالعه توانستند پلاکهای آمیلوئید بتا ـ که از عوامل کلیدی مرتبط با آلزایمر محسوب میشوند ـ را با کارایی بالاتری پاکسازی کنند.
نتایج این پژوهش نشان داد موشهایی که Sox9 در آنها تقویت شده بود، در آزمونهای حافظه و رفتار عملکرد بهتری داشتند؛ موضوعی که بیانگر امکان محافظت از مغز و حتی معکوس کردن بخشی از زوال شناختی است. زوال شناختی یکی از ویژگیهای اصلی بیماری آلزایمر است که بهدنبال آسیب و از بین رفتن نورونها رخ میدهد.
بررسیهای بیشتر نشان داد اثرات مثبت Sox9 از طریق افزایش بیان گیرندهای به نام MEGF10 اعمال میشود؛ گیرندهای که بهطور اختصاصی در غشای آستروسیتها قرار دارد و در حذف پلاکهای آمیلوئید بتا نقش کلیدی ایفا میکند.
دکتر دونگ-جو چوی، متخصص علوم اعصاب و از پژوهشگران این مطالعه، با اشاره به نقش حیاتی آستروسیتها در ارتباطات عصبی و فرآیندهای حافظه، تأکید میکند که با افزایش سن، این سلولها دچار تغییرات عملکردی میشوند و احیای توانایی آنها میتواند در کاهش تخریب عصبی مؤثر باشد. به گفته وی، افزایش Sox9 به نظر میرسد به آستروسیتهای پیر «جان تازهای» میبخشد.
در بخش دیگری از این پژوهش، حذف ژنتیکی Sox9 در موشها منجر به بدتر شدن حافظه، کاهش سلامت سلولهای مغزی و افزایش تجمع پلاکهای آمیلوئید بتا شد که اهمیت این پروتئین را بیش از پیش نشان میدهد.
محققان خاطرنشان میکنند که یکی از نقاط قوت این مطالعه، انجام آزمایشها بر روی مدلهایی است که از پیش دچار اختلال شناختی و تجمع پلاکهای آمیلوئیدی بودهاند؛ شرایطی که شباهت بیشتری به وضعیت واقعی بیماران مبتلا به آلزایمر دارد.
اگرچه تاکنون درمانهای متعددی با هدف پلاکهای آمیلوئید بتا توسعه یافتهاند، اما اثربخشی همه آنها یکسان نبوده و این موضوع بر پیچیدگی بیماری آلزایمر تأکید دارد. یافتههای جدید نشان میدهد که تمرکز بر تقویت توانایی طبیعی سلولهای پشتیبان مغز برای پاکسازی مواد زائد، میتواند در کنار سایر رویکردها، راهبردی مؤثر و مکمل باشد.
این پژوهش که در مجله معتبر Nature Neuroscience منتشر شده است، هرچند در مرحله پیشبالینی و بر روی موشها انجام شده، اما گامی مهم در مسیر شناخت بهتر آلزایمر و توسعه درمانهای آینده به شمار میرود و امیدهای تازهای را برای مهار این بیماری پیچیده ایجاد میکند.
